Deum Thnot, Un petit sujet très sucré

«Deum Thnot, Un petit sujet très sucré!»

Bonjour, amis francophones!

Le palmier à sucre est l’arbre symbolique du Cambodge, mais il ne figure pas sur le drapeau, comme le cèdre du drapeau libanais, ni comme l’érable du drapeau canadien. A cause de sa surexploitation, le cèdre a presque disparu. Quant à l’érable qui existe toujours, mais il ne produit que du sirop.
Par contre, le palmier à sucre est un arbre très utile. Nommé Deum Thnot (ដើមត្នោត) en khmer, il est employé pour la fabrication des bateaux, des produits artisanaux et la construction des maisons. De plus, le sucre de palme sert à de nombreuses préparations culinaires, desserts, gâteaux, boissons et confitures.

Pour protéger l’environnement et limiter le réchauffement climatique, nous devons le replanter.

Venez le planter avec moi !

Présenté par HENG Oudom, de Phnom Penh, au Cambodge.

Dimanche matin, 26 Mai 2013

Deum Thnot, Un petit sujet très sucré participe le concours Destination Francophonie 2013, cliquez ici:

Deum Thnot, un petit sujet très sucré,

Publicités

ការវិវត្តន៍នៃប្រភេទនិទានរឿងម្យ៉ាងដែលគេហៅថា «រ៉ូម៉ង» (Roman) L’évolution du roman en tant que «genre nararatif»

នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​អក្សរសិល្ប៍​បារាំង​ ប្រភេទ​បទពិពន្ធ​ម្យ៉ាង​ដែល​គេ​ហៅថា​«រ៉ូម៉ង» (Roman) មាន​មក​ តាំង​ពី​យូរ​យារ​មក​ហើយ ប៉ុន្តែ​ប្រភេទ​អក្សរសិល្ប៍​នេះ​ ចាប់​ផ្តើម​រីកចម្រើន​ និង​មាន​លក្ខណៈ​សម្បូរណ៌បែបនៅសតវ​ត្សរ៍ទី​១៩។ នៅសម័យ​យុគ​កណ្តាល ពាក្យ បារាំង​ថា «រ៉ូម៉ង» (Roman)​ គ្រាន់​តែ​មាន​ន័យ​ថា ការ​និទាន​រឿង​ដែល​សរសេរ​ ជា​ភាសា​ប្រជាប្រិយ​ម្យ៉ាង ដែល​ចេញ​មក​ពី​ភាសា​ឡាតាំងដែរ ប៉ុន្តែ​ ជា​ឡាតាំង​ដែល​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​ ដែល​ប្រជាជន​បារាំង​និយាយ នៅ​ស្រុក​បារាំង ហើយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា «រ៉ូម៉ង» ដូច្នេះ​ឯង។ ជា​ទូ​ទៅ​ គេ​នាំ​គ្នាកំណត់​ថា គឺ​ជាភាសា​ម្យ៉ាង ដែល​មិន​មែន​ជា​ភាសា​ឡាតាំង​ទេ តែ​ជាមូលដ្ឋាន​ នៃ​ភាសា​បារាំង​ ជំនាន់​ដើម (l’ancien français) គឺ​ភាសា​បារាំង​បុរាណ ដែល​គេ​ប្រើ​នៅ​ចន្លោះ​ សតវត្សរ៍​ទី​៩ និង​សតវត្សរ៍​ទី​១២។ តាម​ការពិត បើ​យោង​ទៅ​តាម​ន័យ​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ ពាក្យ​ថា Roman សំដៅ​ទៅ​ ប្រភេទ​អក្សរសិល្ប៍​ដែល​សម្រាប់​និទាន​រឿង​ តែប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ ទើប​គេ​កំណត់​ថា​ ជា​ប្រភេទ​បទ​និពន្ធ​ដែល​មិន​សរសេរ​ជា​ពាក្យ​កាព្យ​តែម្តង គឺ​សរសេរ​ជា​ពាក្យ​រាយ​ ឬ​ពាក្យ​សម្រាយ​ជា​កំហិត។ នេះ​ជា និយមន័យ​ដែល​គេ​បាន​រក្សាទុក​ រហូត​មក​ទល់​សព្វថ្ងៃនេះ ដែល​គេ​បែង​ចែក​យ៉ាង​ច្បាស់ រវាង ​Roman និង​​ ប្រភេទ​​រឿង​និទានដែល​គេ​ហៅ​ថា Récit ជា​ពិសេស​ រវាង​រឿង​សរសេរ ជា​ពាក្យ​កាព្យ និង​ រឿង​សរសេរ​ ជា​ពាក្យ​សម្រាយ​ (prose)។ តាម​ធម្មតា​ រឿង​និទាន​តែង​តែ​ខ្លី​ជាង​ Roman ប៉ុន្តែ ​Roman ខ្លះក៏​ខ្លី​ដែរ ដូច​ជា​ករណី​នៃ​រឿង​ L’Étranger ជា​ Roman។ កំណត់​សម្គាល់​មួយ​ទៀត គឺ​ថា តាម​និយម​ន័យ​ សម័យ​ថ្មី​ ប្រភេទ​រឿង​និទាន ដែល​គេ​មិន​ត្រូវ​ច្រឡំនឹង Romans ខ្លីៗ​ ដែល​គេ​ហៅថា Nouvelles នោះទេ ច្រើន​តែ​ជា​រឿង​ដែល​គេ​ដឹង​មុន​ទីបញ្ចប់ជាស្រេច។ រីឯ​ Roman គឺ​ជា​រឿង​ដំណើរ​ដែល​គេ​មិន​អាច​ដឹង​ទីបញ្ចប់​ជា​មុន​បាន។ ទោះ​ជា​រឿងពិត​ ឬ​រឿង​ប្រឌិត​ដំណើរ​រឿង​អាស្រ័យ​ទាំង​​ស្រុង​ទៅតាម​ជំនោរអារម្មណ៍ ទៅតាម​ទស្សនៈជីវិត​ ឬ​លោកទស្សនៈ​របស់អ្នក​និពន្ធ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​ដែល​ថា Le Roman​ ជា​ប្រភេទ​អក្សរ​សិល្ប៍​សម្រាប់​និទាន​រឿង​ (genre naratif) គេ​អាច​និយាយ​បា​នថា ស្នាដៃ​មួយ​ចំនួន​នៅ​សម័យ​យុគ​កណ្តាល ដែល​និទាន​រឿង​ជា​ពាក្យ​កាព្យ​ក៏​ជា​ Roman ផង​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​សព្វថ្ងៃ​នេះ និយម​ន័យ​បែប​នេះ​ហួស​សម័យ​បាត់​ទៅហើយ។

កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ​ នៅ​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ក្រេក និង​រ៉ូម៉ែន​ ការ​និទាន​រឿង​ជា​ពាក្យ​​សម្រាយ​ក៏មាន​ដែរ​ ដូចជា​ Satiricon របស់​កវី​ ប៉េត្រូន (Pétrone, សតវត្សរ៍​ទី១ ) ដែល​និយា​យ​រៀប​រាប់​ពី​ការ​ចាប់​ផ្តើម​នៃ​ដំណើរ​ឈាន​ទៅ​រក​ការ​ចុះ​ដុន​ដាប​នៃ​ចក្រភព​រ៉ូមាំង​ ឬ​ក៏ Les Métamorphorses របស់​កវី ​អាពុយ​ឡេ​ (Apulée, សតវត្សរ៍​ទី២ នៃ​គ.ស.) ជាដើម។ នៅ​​ប្រទេស​បារាំង សម័យ​យុគ​កណ្តាល​ពាក្យ​ថា​ Roman សំដៅ​ទៅ បទ​និពន្ធសរសេរ​ជា​ភាសា​ប្រជា​ប្រិយ​ម្យ៉ាង​ដែល​ពុំ​មែន​ជា​ភាសា​ឡាតាំង​ (ភាសា​ឡាតាំង​បានត្រូវ​​គេ​ចាត់ទុក​នៅ​សម័យ​នោះ ថា​ជា​ភាសាថ្លៃ​ថ្នូរ​)។ រហូត​ដល់​សតវត្សរ៍​ទី១៣ ប្រភេទ​ Roman គឺ​ការ​និទាន​រឿង បាន​ត្រូវ​និពន្ធ​ជា​ពាក្យ​កាព្យ​។ នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​១៦ ហ្វ្រង់​ស្វ័រ រ៉ាបឺឡេ (François​ Rabelais) ដែល​បាន​និពន្ធ​រឿង​ Vie inestimable du Grand Gargantua, père de Pantagruel បាន​​ត្រូវ​គេ​ចាត់​ទុក​ជា ជា​អ្នក​និពន្ធ​ Roman តែ​ម្នាក់​គត់​ប៉ុន្តែ​របៀ​ប​និពន្ធ​របស់​លោក នៅតែ​ខុស​ពីរបៀប​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ឆ្ងាយ​ណាស់។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ នៅ​ប្រទេស​អេស្បាញ មីហ្គែល សែរវ៉ង់តេស (Miguel de Cevantes) ដែល​បាន​សរសេរ​រឿង​ Don Quichote de la Manche ក៏​បា​នត្រូវ​គេ​កត់​សម្គាល់​ថា ជា​អ្នក​និពន្ធ​Romanដែរ។ នៅ​ប្រទេស​បារាំង​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​១៧​នោះ​ដែរ លោក​ស្រី​ ដឺ​ឡា​ហ្វែយ៉ែត (Madame de La Fayette) ដែល​បាន​និពន្ធ​រឿង​ La Princesse de Clèves បាន​ត្រូវ​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ជា​អ្នកនិពន្ធ​ប្រភេទ​រ៉ូម៉ង់ម្នាក់​ដ៏​ធំ។ គឺ​ជា​ប្រភេទ​រ៉ូម៉ង់​ម្យ៉ាង​ដែល​វិភាគ​ពីមនោសញ្ចេតនា​យ៉ាង​ល្អិត​ល្អន់ ហើយ​ដែល​យក​តួអង្គ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន គឺ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក​ហើយ ដែល​រ៉ូម៉ង់បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ប្រភេទ​អក្សរសិល្ប៍​ម្យ៉ាង​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ឱ្យ​គេ​និទាន​រឿង​ផ្សេងៗ​ទៅ​តាម​បែប​បទ​សិល្បារម្មណសាស្រ្ត​រាប់​មិន​អស់ ហើយ​ក្រោយ​មក​ទៀត​ត្រូវ​បែង​ចែក​ទៅ​តាម​មូល​បទ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ផង។

វ៉ាន់ឌី កាអុន, អក្សរសិល្ប៍​បារាំង សតវត្សទី១៩, p.189-190-191